Dòng tiền hiện nay đang chạy lòng vòng trong hệ thống ngân hàng hơn là được đưa vào sản xuất kinh doanh và làm tăng giá trị cho nền kinh tế.

Tăng trưởng kinh tế sáu tháng đầu năm ở mức trên 6%, trong khi chỉ số lạm phát tăng 4,78% là mức tăng thấp nhất trong vòng vài năm qua.

Thế nhưng bức tranh kinh tế từ nay đến cuối năm lại đang có những dấu hiệu đáng lo ngại: tăng trưởng tín dụng quá thấp, đầu tư của khối doanh nghiệp chậm hẳn lại, những dấu hiệu của một đoàn tàu đang xì hơi, giảm tốc. Những dấu hiệu này cũng đang lộ ra trong sự lình xình của những kênh đầu tư khác, như địa ốc và chứng khoán.

Tiền chạy lòng vòng

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã áp dụng nới lỏng tiền tệ trong những tháng qua, nhưng tăng trưởng tín dụng của sáu tháng đầu năm chỉ đạt 10%, trong đó tăng trưởng đồng Việt Nam thấp ở mức 4,6%; tín dụng ngoại tệ tăng 27%; khả năng tăng trưởng tín dụng ngoại tệ từ nay đến cuối năm là không còn nữa.

Đầu tư của khu vực kinh tế ngoài quốc doanh trong sáu tháng đầu năm tăng 9%, so với mức 54% cùng kỳ năm ngoái, theo đánh giá của ông Lê Đức Thuý, chủ tịch uỷ ban Giám sát tài chính quốc gia, “là mức tăng quá thấp”. Điều gì đang xảy ra? Doanh nghiệp không thể vay được tiền, hay là không có khả năng đầu tư hiệu quả?

Quan điểm chủ đạo cho rằng lãi suất cho vay hiện nay, ở mức 14 – 16%/năm, vẫn là quá cao so với sức chịu đựng của doanh nghiệp và người dân. Chủ trương của NHNN là hạ mức lãi suất vẫn chưa đạt được, có nhiều nguyên do.

Theo một chuyên gia trong ngành, một phần vì các ngân hàng thương mại, đặc biệt là những ngân hàng thương mại nhỏ hay gặp khó khăn về thanh khoản nên vẫn phải giữ mức lãi suất huy động cao để hút tiền huy động về với mình.

Các ngân hàng lớn hơn cũng phải tiếp tục giữ mức lãi suất để cạnh tranh. Khi lãi suất huy động cao thì tìm nguồn ra cũng khó khăn; trên thực tế, thời gian qua rất nhiều ngân hàng mua trái phiếu chính phủ, thực chất là cho Chính phủ vay, với mức lãi suất xấp xỉ hoặc bằng với lãi suất huy động.

Tăng trưởng tín dụng thì thấp như thế, nhưng hầu hết các ngân hàng vẫn báo cáo kết quả kinh doanh có lời. Nhiều ngân hàng thương mại vay tiền của NHNN trên thị trường mở với lãi suất thấp (7 – 8%) rồi lại cho NHNN vay lại bằng việc mua trái phiếu chính phủ với lãi suất cao hơn (10 – 11%).

Theo giải thích của một số ngân hàng, việc vay trên thị trường mở là để giải quyết vấn đề thanh khoản nhất thời, còn mua trái phiếu chính phủ là vì phải mua trái phiếu mới được tham gia vào thị trường mở.

Một số ngân hàng giải thích rằng khi đầu ra kém thì mua trái phiếu chính phủ là một giải pháp an toàn, tuy rằng lợi nhuận không cao. Theo một chuyên gia ngân hàng, một lý do khác của tăng trưởng tín dụng kém là vì bản thân nền kinh tế hiện nay đang không có nhu cầu vay. Nhiều doanh nghiệp trong thời gian qua đã đầu tư kém hiệu quả, một số ngành sản xuất đang thừa năng lực, hoặc đã đầu tư thiếu hiệu quả trong thời gian qua. Nếu đây là một lý do chính, thì việc Chính phủ tiếp tục bơm tiền để kích thích nền kinh tế có thể sẽ chỉ dẫn đến lạm phát tăng hơn. Dòng tiền hiện nay đang chạy lòng vòng trong hệ thống ngân hàng hơn là được đưa vào sản xuất kinh doanh và làm tăng giá trị cho nền kinh tế.

Nền kinh tế khát vốn

Nhiều chuyên gia kinh tế hiện nay thống nhất một quan điểm chung rằng vấn đề tiền tệ và tín dụng đang là nút thắt chính của nền kinh tế. Nền kinh tế thiếu vốn và tăng trưởng dựa quá nhiều vào vốn. Năm ngoái, tăng trưởng tín dụng đạt tới 37% cũng nhờ gói kích cầu của Chính phủ.

Lãi suất cao vì cung vẫn ít hơn cầu; thâm hụt về vốn khiến Chính phủ phải huy động vốn, và lãi suất trái phiếu chính phủ phải ở mức cao mới thu hút được người mua.

Trong khi đó, việc NHNN bơm tiền qua thị trường tái chiết khấu chỉ giải quyết được một nửa vấn đề của nền kinh tế. Bởi lẽ bơm nhiều tiền thì tăng lạm phát, làm mất giá trị đồng tiền, mà thực chất là làm mất tiền trong túi của mọi người.

Vấn đề gốc rễ lại quay lại việc đồng vốn có được sử dụng hiệu quả hay không. Thâm hụt ngân sách trong những năm qua tăng mạnh, lý do chính được cho là sử dụng đồng vốn đầu tư thiếu hiệu quả, mà thủ phạm chính là khối doanh nghiệp nhà nước, điển hình là trường hợp Vinashin.

Có thông tin là các tập đoàn kinh tế nhà nước không vay được tiền từ các kênh trong nước đang rục rịch huy động vốn từ nước ngoài thông qua việc phát hành trái phiếu. Các khoản vay của doanh nghiệp nhà nước thực chất sẽ làm gia tăng nợ quốc gia.

Đã vay thì phải trả nợ. Câu chuyện của nền kinh tế Việt Nam, trên cả việc xử lý những vướng mắc kỹ thuật về tiền tệ và lãi suất hiện nay, là làm thế nào để đảm bảo đồng vốn được sử dụng một cách hiệu quả.

Theo Lan Anh
SGTT